Z perspektywy 23 stycznia 2026

Tak, przeprowadzanie analizy wydatków ponoszonych na wynagrodzenia nauczycieli obowiązuje. Aplikacja właściwa dla roku 2026 będzie dostępna od marca.

Ustawa budżetowa na rok 2026:

Art. 9. 2. Zgodnie z art. 30 ust. 3 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2024 r. poz. 986, z późn. zm.2)) ustala się kwotę bazową dla nauczycieli w wysokości 5 597,86 zł.

Ustawa o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2026:

Art. 3. 1. W roku 2026 średnie wynagrodzenie nauczycieli początkujących ustalone w sposób określony w art. 30 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2024 r. poz. 986, z późn. zm.2)) zwiększa się o 2,308 %.

2. Ilekroć w przepisach ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela jest mowa o średnim wynagrodzeniu nauczycieli, o którym mowa w art. 30 ust. 3 tej ustawy, w okresie od dnia 1 stycznia 2026 r. do dnia 31 grudnia 2026 r. w przypadku średniego wynagrodzenia nauczyciela początkującego należy przez to rozumieć średnie wynagrodzenie nauczy-cieli ustalone w sposób określony w art. 30 ust. 3 pkt 1 tej ustawy zwiększone o 2,308 %.

Średnie wynagrodzenie:

• nauczyciel początkujący: 6872,47 zł (tu, jak zwykle będą problemy)
• nauczyciel mianowany: 8060,92 zł
• nauczyciel dyplomowany: 10 300,06 zł

Minimalne stawki wynagrodzenia zasadniczego (projektowane - https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12406350):

• nauczyciel początkujący: 5308 (5178)
• nauczyciel mianowany: 5469 (5311)
• nauczyciel dyplomowany: 6397 (5567)

Problemy (podsumowanie)

Całkowicie charakterystyczne (przewidywalne) zjawisko. Narastają rozbieżności pomiędzy oczekiwaniami i postulatami zgłaszanymi przez związki zawodowe a możliwościami finansowymi państwa. Do tego dochodzą także oczekiwania i postulaty jednostek samorządu terytorialnego, które w niektórych kwestiach wydają się najbardziej racjonalne. 

Analiza wydatków na wynagrodzenia nauczycieli wynika z obecnego stanu systemu wynagradzania tych pracowników – system ten pozostaje niezmieniony, jednak biorąc pod uwagę ciągłe zapowiedzi znaczących modyfikacji, sytuacja może się znacznie skomplikować, być może już w niedalekiej przyszłości, w zależności od rozwoju sytuacji politycznej. Prognozy dotyczące wydatków na wynagrodzenia nauczycieli w roku 2026 wskazują, że raczej nie nastąpią istotne zmiany (co oznacza, że artykuł 30a pozostanie w mocy, a jego kluczowe aspekty nie ulegną zmianie); natomiast rok 2027 jest trudny do przewidzenia. W roku 2026 jeszcze bardziej niż dotychczas zaleca się przeprowadzanie analizy wydatków okresowo, w trakcie trwania tego roku, aby lepiej monitorować sytuację.

Problemy (szczegółowe omówienie – powtórka „jak co roku”):

Obowiązywanie artykułu 30a ustawy Karta Nauczyciela nadal pozostaje uzasadnione. Argumenty na ten temat były już wielokrotnie przedstawiane w tym serwisie, zwłaszcza w kontekście nadużywania pejoratywnego określenia „czternastka dla nauczycieli”, które najczęściej pojawia się w dyskusjach nawołujących do zniesienia właśnie tego artykułu 30a. Często takie opinie wyrażają osoby, od których zwykle oczekuje się głębszej refleksji nad poruszanymi zagadnieniami, jednak sposób, w jaki o tym mówili lub pisali, najczęściej skłaniał do wniosku, że mamy do czynienia z kolejnym ignorantem, który przekazuje niezweryfikowane i nieprzemyślane treści, nie zdając sobie sprawy z prostej prawdy, że dla odbiorcy, który rozumie dane kwestie, takie bezrefleksyjne komunikowanie jest po prostu poniżające. Jak wiadomo od dawna, takie zachowanie źle świadczy nie o osobie poniżanej, lecz o tej, która poniża.

Cały system uzasadnień dotyczących słuszności obowiązywania art. 30a można podsumować następująco (co zostało wyraźnie wykazane w wyroku Trybunału Konstytucyjnego K 13/10): artykuł 30a stanowi naturalną konsekwencję istniejącego systemu wynagradzania nauczycieli i tak długo, jak ten system będzie funkcjonował, tak długo będzie obowiązywała ta właśnie naturalna konsekwencja.

Zrozumienie tego jest możliwe – wystarczy świadomie zapoznać się z przywołanym wyrokiem, choć w obecnych czasach, gdy Trybunał Konstytucyjny działa, no tak, jak działa (i jest, czym jest), może to być mentalnie trudne. Nie przewiduje się zmiany systemu wynagrodzeń nauczycieli. Pojawiają się pewne nowe propozycje, które były i są powtarzane, głównie ze strony związków zawodowych, a obecnie także ze strony Ministerstwa Edukacji Narodowej, jednak nie zmieniają one istoty tego systemu wynagradzania. W przypadku wprowadzenia zmian konieczne będzie ustanowienie odpowiednika obecnego artykułu 30a.

Systematyka obowiązywania art. 30a wraz z przepisami wykonawczymi ma poważne wady, które są już dobrze znane i szeroko opisane i „wszyscy sobie z nimi radzą”. W praktyce nie wiadomo, co dokładnie oznacza „poprawne” przeprowadzenie tej analizy – nie istnieje obiektywna miara, która mogłaby określić, co stanowi kryterium ewentualnej poprawności (na pewno nie jest nią dodatkowa tabelka obok tabeli arkusza sprawozdania, która „sprawdza liczbę miejsc po przecinku”!). W związku z tym naturalne jest, że nie da się zweryfikować tej „poprawności”. Przyczyn takiego stanu rzeczy jest wiele i z nimi również „wszyscy sobie radzą”. Poniżej przedstawiam kilka wybranych „problemów” – wyjątkowo jaskrawych i jednoznacznych – podczas gdy wiele innych zostało już wielokrotnie opisanych w tym serwisie.

(1) Powszechnie uznaje się za słuszne (co znajduje szokujące odzwierciedlenie również w obowiązującym prawie), że w określonych sytuacjach można uznać, że miesiąc, taki jak luty czy marzec, posiada 30 dni. Szczególnie godna uwagi jest szeroka zgoda na ten fakt oraz niewytłumaczalna pewność, że wszyscy zobowiązani do przestrzegania tych zasad oraz osoby nadzorujące ich realizację poradzą sobie z tym doskonale, nawet w roku 2026.

(2) Prawodawca nie podaje definicji kluczowego dla analizy terminu „struktura zatrudnienia”, chociaż wymaga obliczania takiego wskaźnika – w rzeczywistości przedstawia to pojęcie na poziomie przepisów wykonawczych w sposób bardzo niedoskonały (ach, jakże to delikatnie napisane), sugerujący raczej znaczenie wyrażenia „struktura obecności w pracy”. Najbardziej uderzające jest powszechne przyzwolenie na ten stan rzeczy oraz niewytłumaczalna wiara, że wszyscy zobowiązani do tego (oraz osoby kontrolujące) poradzą sobie z tym zadaniem bez problemu nawet w roku 2026.

(3) Ekstremalnym przykładem braku zrozumienia ze strony prawodawcy wspomnianego wcześniej pojęcia jest zapis, który „prawdopodobnie należy uznać za przepis prawa”, nakazujący liczenie i zapisywanie wartości z dokładnością do dwóch miejsc po przecinku. Taki wymóg powoduje powstanie wielu skomplikowanych i trudnych do pogodzenia metod obliczeniowych. Najbardziej niepokojące jest powszechne przyjęcie tego zapisu oraz niewytłumaczalna wiara, że wszyscy zobowiązani do stosowania tych zasad, jak również osoby kontrolujące, poradzą sobie z tym zadaniem bez problemu, nawet w roku 2026.

(4) W kontekście analizy za rok (w roku) 2026 prawodawca (rozporządzeniodawca) obliczy (być może w grudniu?) średnie wynagrodzenie dla nauczycieli początkujących, które wyniesie 6872,47 zł lub ewentualnie inną kwotę – wszystko zależy od zastosowanego algorytmu wyliczenia tej wartości („co za emocje”). Najbardziej poruszające jest powszechne, niemal bezdyskusyjne przyjęcie tego rozwiązania oraz niewytłumaczalna kwestia, że wszyscy zobowiązani do realizacji i nadzoru nad tym procesem poradzą sobie z tym zadaniem „świetnie”.

(5) Należy sporządzić sprawozdanie, którego „wzorzec” można, z dużą dozą poczucia humoru, uznać za zgodny z art. 30a ust. 7. Fakt, że jest ono publikowane zawsze i od wielu lat pod koniec grudnia, od dawna stoi w sprzeczności z koniecznością przeprowadzania analizy, która ma największy sens, gdy jest wykonywana okresowo w ciągu roku, a nie dopiero „w roku następnym za rok miniony”. Najbardziej niepokojące jest powszechne przyzwolenie na tę sytuację oraz niewytłumaczalne przekonanie, że wszyscy zobowiązani oraz kontrolujący poradzą sobie z tym „świetnie” – najwyraźniej posiadają oni wyjątkowo duże poczucie humoru.

Życzę w roku 2026 dużo więcej dobrego niż tylko dobrego poczucia humoru.

Aplikacja właściwa dla roku 2026 będzie dostępna od marca.

Krzysztof Sługocki, 23.01.2026